"Villasante", egitura

 ATARI GISA

Gai loturak:

Bilduma: 1 – 4 - 9 – 10

Euskaltzaindia: 1 – 2 - 4

Onomastika azterketen historia llaburra: 1 – 2 – 3 - 4 - 5

Onomastikaren azpisailak (toponimia eta antroponimia): 5 – 9

Onomastika metodologia: 5 – 6 – 8

7. lerrokada laxo, aske dago, nahiz izenez, onomastikaz ari den.

Sarrera modukoa, Euskaltzaindiaren erabakia, aurreko urtekoa (1985ekoa), Onomasticon Vasconiae bilduma sortzea. Bildumarena 4. paragrafoan, azken-aurrekoan eta azkenekoan, 10.ean ere ageri da. Euskaltzaindiari 4. lerrokadan ere egiten dio erreferentzia.

1. Euskaltzaindiko Argitalpenen batzordea Uribeko Etxebarrin (Bizkaia) bildu zen 1985eko irailaren 26an eta erabaki garrantzitsu hau hartu zuen, hots, «Onomasticon Vasconiae» izeneko liburu-bilduma sortzea, bertan toki-izen eta pertsona-izenei buruzko ikerlanak agertzeko.

Historia pixka bat egiten du lerrokada honetan eta hurrengoan

2. Erabaki hori hartzean Euskaltzaindiak badaki hasierako bere egitas­moei lotzen dela. Horretzaz jabetzeko aski da 1920ko Barne Araudiak dioena gogoratzea. Araudi honetan Iker saileko batzordeen artean honako hau dator: «Iztegia atontzeko batzorde batek toki ta giza-izenak bilduko ditu» (Barneko Araudia I, 2).

3. Ezagunak dira Eleizalde jaun euskaltzainak RIEV-en agertu zituen toki-izenen zerrendak. Eta hil zenean (1923) izen-bilketa joria utzi zuen Eusko Ikaskuntzaren artxibategian argitara gabe. Haren ondoren Bonifazio Etxegarai euskaltzain jaunak ere alor honekin zerikusi duten txosten baliotsuak argitara zituen Euskera agerkarian.

Historiarekin jarraitzen du, baina egungo egunera dator berriz, aurkezten den liburu bildumara. Lotura egiten du lehen lerrokadarekin.

4. Gero, ordea, gerla ondoko garaian Euskaltzaindiak zeregin premiatsuene­tara bildu beharra izan du, eta hori ere bere ahalbideek uzten zioten heinean. Baina gaur, berriz ere eta gogotsu, bere eginbide eta asmo nagusietara itzultzen da. Eta zorionean eremu honetan ikerlariak ere badirenez gero, horien emaitzak bultzatu eta aitzinatzeko, liburu-sorta berri honi hasiera eman nahi izan dio.

Itxuraz haustura modukoa dago honen eta aurrekoen artean, hemen onomastikaz mintzo baita. Aintzat hartu behar da, dena dela, aurreko lerrokadetan ere gai honekin loturik dauden kontuez aritu dela: horretaz arduratu direnez edo onomastika bildumaz. Toponimia eta antroponimia aipatzen ditu, 9. paragrafoan bezala.

Metodologiarekin hasten da, nolabait, dokumentazioa eta egungo berriemaileak aipatzen baititu. Hurrengo lerrokadan eta 8.ean jarraitzen du.

5. Toki-izenek eta pertsona-izenek argi handia egotz dezaketela euskara sustraitik aztertzeko ez du inork zalantzan jarriko. Ongi etorriak izan bi­tez, bada, ikertzaile eta biltzaileak, bai lehengo paper zaharrak eta bai gaur­ko hiztunen ezpainak jakin-iturritzat dauzkatenak.

Onomastika metodologiaz mintzatzen jarraitzen du 6. paragrafo honetan. Gero jauzia dago eta 8.ean berriz ere ekiten dio gai honi.

6. Eta hemen zilegi izan bekit azkenengo hauentzat, eta batez ere bat-bateko biltzaile direnentzat, ohar bat egitea, noraezeko eta behar-beharrezkoa baita: bilketa-lana fidagarria izango baldin bada, aurreiritziak alde batera utzi behar direla. Hitzak, alegia, zehatz-mehatz eta diren bezala jaso behar direla, eta ez guk nola beharko luketen uste bezala. Iturriko ura lohitua es­kaintzen baldin badigute, ez du ezertarako balio.

Lerrokada honetan funtsean erraten da onomastikak euskaldunok beste herriekin izan dugun ukipenaren berri emanen digula. Jauzia dago 5-6tik 8ra

7. Kondaira lekuko, euskaldunak mendeetan zehar beste hizkuntza eta he­rri askorekin harremanetan izan dira (zeltak, erromatarrak, arabeak, lati­netik sortutako hizkuntzak etab.); guzti horien arrastoak izenetan egotea ez da harritzekoa eta horrek ez gaitu bat ere lotsatu behar.

Metodologiaz mintzo da berriz, 5-6 paragrafoetan bezala.

8. Datuak leialki biltzen eta ematen direnean, orduan, eta orduan bakarrik, egin ahalko dugu jakintzak eskatzen duen bezalako azterketa-lana. Eta horrelako azterketek ustekabeko aurkikunde pozgarri eta miraritsuetara era­man gaitzakete.

Onomastika bi sailetan banatzen dela dio, 5. paragrafoan eman duen informazio bera. Aldea erreferentzia han metodologiari eta hemen aurkezten den bildumari egitea da.

9. Gainerakoan, gauza jakina da Onomastika saila bi azpisailetan sailkatu ohi dela: giza izenak eta toki izenak; baina, azken finean, bata eta bestea estu erlazionaturik daude elkarrekin, eta gure liburu-bilduman biek dute sa­rrera.

Azken paragrafoa, bukatzekoa, azkenik horrek adierazten duen bezala. Zortea desiratzen dio bildumari (metafora: ontzia), baina ez dago ondoriorik. Gainera, liburua Iruñerrikoa dela hemen ikusten dugu, ez lehenago. Egilea zein den ere hemen erraten da. Kontuan hartu behar da, nolanahiko gisan, irakurleak liburua izan behar duela eskuetan atari gisako hau irakurri ahal izateko eta badakiela gaia zein den.

10. Aitortu behar dut, azkenik, aparteko modu batean begiko dudala gure bildumako lehen seme hau Iruñerriko azterketa delako, hots, euskara lur azalean daraman eskualdekoa. Euskara ez da han hil zaharra. Beronen agerbideak usu, ugari eta garden azaltzen dira, Jimeno Jurio jaunaren lanak frogatzen duen bezala. Zinez, adurrik hoberenaz itsasoratzen da gure ontzia!

Epaltzari erantzunez, testu antolatzaileak, aditzak, hiztegia

Berreskuratzaileez eta antzeko beste jendaje batzuez (II)

Gustura irakurri dut( nuen) Aingeru Epaltzak egunkari honetan argitara emandako "Soy de Pompaelo" izeneko lana, bere hitzek gaur egun hain beharrezko eta urri ditugun( genituen) «irri ederrak» egiteko egokiera eman didatelako( zidatelako), tituluak eta sarrerak beregainki. Putetxearena ideia polita dela( zela) ezin uka; hurrengoan Iruñea / Iruña bikote zorionekoa utzi eta Pompaelo, El Dragón Rojo, Play Boy, Zipi-Zape edo antzekoren bat proposatu beharko diogu( genion) Udalari, geure hiriaren izentzat.

Txantxak alde batera utzirik, tabako saltzeko makinen, futbol taldeen eta besteren aipuak —irakurlea gogoan dudala( nuela)  diot ( nion) hau— Nafarroako Herri Izendegia-n Peralta-ren euskarazko izentako eman genuen( dugu) Azkoien-en du( da) iturri, oso oker ez banago( banengoen). Eskertzen diot( nion) Epaltzari izen hau tauletara atera izana, azken egunotan gaurkotasun handia hartu baitu( baitzuen) Erriberako herri izen honek, Tuterako Pedro Agramont notarioaren Historia de Navarra lanari esker. Nik faksimila ikusteko paradarik izan ez badut ( banuen) ere, Egunkaria-n argitara ateratako artikuluan —ekainaren hogeiko alean ageri da( zen)— erraten zenez Azkoien izena ez zuen( du) Altadillek berak asmatu, notario tuterarraren XVII. mendeko idazlanean azaltzen baita( baitzen). Nolanahi ere, Azkoien enpresa baten, futbol talde baten eta besteren izentzat hartua izatea soziologikoki izen horrek harrera ona izan duelako ( zuelako) seinalea da ( zen), dudarik gabe.

Beste gai batera igaroaz, Epaltzak Badostain-en -st- soluzioaren jatortasuna frogatu nahian edo, Lizarraga Elkanokoak (di)tuste eta gaste ibiltzen dituela( zituela) dio( zion), eta egia da( zen), baina egia da( zen), era berean, eguestarrak uztendá, viztucodú, ezti orratzebát, icusiaraztendioténac, adiaraztecó eta beste hamaika -zt-dun ere ibiltzen dituela( zituela), eta beraz, argumentu hori pisurik gabe gelditzen dela( zela) uste dut( nuen). Edozein modutan, egia da( zen) Badoztain-en moduko izenen normalizazioak (mordoxka dira horrelakoak Nafarroan) arazoak sortzen dituela( zituela), eta «besterekiko agrabioa» egitea erraza dela( zela), zentzuz jokatu ezean.

Fonetika historikoaren emaitzak, bestalde, ez dut( nuen) uste erabakigarritzat hartu behar direnik( zirenik), baina bai ordea lagungarritzat, artikuluan aipatzen den( zen) analogia-z baliatzeko orduan, adibidez, baliatze hau arrazoizkoa eta neurtua izan dadin( zedin). Alduate (Aldunate erdaraz), Amillao (Amillano), Bakedao (Baquedano), Dorrao (Torrano), Larragoa (Larraona), Taxoare (Tajonar), Undio (Undiano), Urdaitz (Urdániz), Urdotz (Urdánoz), Zolia (Zolina) eta hauen gisako beste izenei dagokienez( zegokionez), uste dut ( nuen) normalizazioa egiteko garaian zalantza anitzetarako biderik ez dagoela( zegoela), eta norbaitek ikusten ez badu ( bazuen) itsua dagoelako da ( zegoeako zen), edo ikusi nahi ez duelako( zuelako)!

Lehenik erran behar da( zen) bokal arteko n-ren erortzea Hegoalde osoko toponimian indarrean egon den ( zen)araua dela( zela), hots, alderdi guztietako toki izenetan aurkitzen duguna dela( genuena zela), hizkera arruntean (cf. ardoa, balea, gazta, harea, katea, koroa, ohore, eta abar) ez ezik. Hortaz, Hegoaldean, orokorra da( zen): Buia (Bujana), Galdakao (Galdácano erdaraz), Laukiz (Lauquíniz erdaraz), Leioa (Lejona), Lemoa (Lemona), Lemoiz (Lemóniz), Libao (Líbano erdaraz, Leioan eta Arrietan), Likoa (Licona, Mendexan), Otxandio (Ochandiano), Sopela (Sopelana) ditugu Bizkaian, Arroa (Arrona erdaraz), Oikia (Oiquina), Lazkao (Lazcano), Zestoa (Cestona) Gipuzkoan, Albeiz (Albéniz erdaraz), Argomaiz (Argómaniz), Markiz (Marquínez), Miñao (Miñano erdaraz) eta Zurbao (Zurbano erdaraz; Zurbao Bizkaiko Gatikako auzoa ere bada( bazen)) Araban, gutxi batzuk besterik ez aipatzeagatik.

 Bestalde, ­-n-ren galera oso zaharra da( zen). Adibidez, erdarazko Ochandiano-ren euskarazko aldaera den( zen) Otxandio (Ochandio idatzirik) XII. mendearen hasmentarako (1115. urterako, zehazkiago erran) dokumentatzen da( zen), eta euskaraz mintzatzen den ( zen)alderdietan oraindik horrelako formak ibiltzen dira( ziren): Dorrao, Gulia eta Urdaitz Nafarroan, Galdakao, Leioa, Lemoa, Lemoiz, Otxandio, Sopela eta beste Bizkaian, Arroa, Oikia, Lazkao eta Zestoa Gipuzkoan, Kexaa (Quejana)  eta  Miñao arabarrak Billerlen eta Durango aldean, nahiz euskara galtzearekin batera herri izenaren euskarazko aldaera ere galtzen den( zen), Nafarroako -n- gabeko izen gehienekin gertatu den ( zen) bezala. Konparaziorako, Arabako Kexaa-n herriaren euskarazko aldaera ez da( zen) gorde, baina bai ordea, zegoen( dagoen) feriari esker, Durangaldean eta Arratian.

Beste alde batetik, eta aipatu diren( ziren) arrazoiengatik, ez dut( nuen) uste, Aingeru Epaltzak pentsatzen duenaz( zuenaz) bestera, euskarazko aldaera horien iturrian dauden( zeuden) -n-dun aldaerak euskarazkotzat har daitezkeenik( zitezkeenik), hots, euskaraz ibiltzeko proposa daitezkeenik( zitezkeenik), arena, balena, korona edo katena euskara baturako ezin proposa daitezkeen( zitezkeenik) modu berean, euskaldunok aspaldi-aspalditik -n-rik gabeko formak erabili baititugu( baigenituen). Beraz, Alduate, Gulia (Gulina) eta Zolia erabili beharko ditugu( genituen) euskaraz ari garenean, ez Aldunate, Gulina edo Zolina.

Jakina, euskararako -n-rik gabeko aldaerak proposatzen ditugunean ez gara erraten ari horrekin bakarrarekin herriak euskaldunduko direnik (ez gara hainbeste txotxolotu, oraindik), baina bai lekuan lekuko euskaldunek —bertan euskara desagertu aitzinean— ibiltzen zituzten formak ibili behar direla, aipatutako arrazoiengatik.

Ulertzekoa litzateke, bestalde, Larragoako edo Zoliako sarreretan bat-batean, deus erran gabe, inolako azalpenik eman gabe, dekretuz Larragoa edo Zolia besterik jarriko ez balitz herri horietako bizilagunak haserretzea, baina Larraona / Larragoa eta Zolina / Zolia jartzen badira eta gauzak garbiro azaltzen, erabakia zergatik hartu den eta zer arrazoi dauden aditzera emanez, ez dut uste nik iskanbila handiegirik piztuko litzatekeenik. Bide batez, Nafarroako Gobernuak «eremu misto»-ko herri izenen afera konpondu ez badu ez da, nire iritzian, Urdaitz-ekin gertatu zenagatik, bestela jokatzeko borondaterik eta gogorik ez duelako baizik.

Beste puntu batera pasatuaz, Epaltzak euskaldun gaixo konplexuz beteak hartzen ditu mintzagai, gaur arte pairatu behar izan dituzten zoritxar guztiez gainera orain toponimiak dakartzan gaitzak nozitu behar dituztela dioenean, beren herriaren izena ere gaizki erraten dutela konturatuta. Puntu honetan gogorarazi nahi diot idazle iruindarrari gure artean hori oso arrunta dela: Goizuetan ez dute Goizueta erraten, ez eta Elgorriagan edo Zubietan Elgorriaga edo Zubieta ere, baina, nire irudiko, etzanez idatzitakoak dira aldaera normalizatutzat eman behar direnak, ez horien aldaera laburtuak.

Hauek dialektalizazio prozesua nabarmena izan den tokietan aurkituko ditugu maizenik, eta, adibidez, guk erdaraz Pamplona ibiltzen badugu ere, Andaluzian Granada eta Sevilla ez dituzte idazten diren moduan erraten, Graná eta Zebiya (besteak beste) baizik, eta hala ere inor ez da ikaratzen han. Aldaera normalizatuak kontserbatzaile —muga batzuen barrenean, aldaera zaharkituei muzin eginez— agertu behar du nire irudiz, eta horregatik nago ni Ibizta, Otsagi eta hauen moduko aldaera laburtuen kontra. Bestela, hauek onartuz gero, Beute (Beruete), Irinte (Irañeta), Lasuin (Larrasoaña), Sauta (Saragueta), Tutra (Tutera) eta honelako beste hamaika trakeskeria onartu behar genituzke, muga non jarri ez genekikeela.

Artikuluan aipatzen den beste kontu bat —bestek ere haizeratu du Epaltzaren aurretik— herri izenen iraupenari dagokiona da, alegia, herri batek gaur izen bat eta bihar, ikertzaile txoro horietako batek beste paper zaharrago bat opatu duelako edo, beste bat izatearen gainekoa, honek berekin ekar ditzakeen iseka eta burlekin, erdaldunen aldetik. Hemen Epaltzak herri izenen normalizazioa egiteko oinarrizkoa den ikerketa gutiesten duela iruditzen zait, artikuluaren hasieran gure lanak txaloak baizik merezi ez dituela esan arren.

Egia da herri izenen normalizazioan (eta ez bakarrik Nafarroan) aldaketa franko izan direla azken urteotan, eta hau erdaraz gertatzen ez den arren, gure artean erabat normaltzat jo behar dela garbi baino garbiago dago. Kontuan hartzen badugu dokumentazio idatzi guztia erdaraz dagoela eta euskara, historian zehar, ofizial izan zitekeen guztitik oso urruti egon dela, ez da harritzeko, batetik, erdaraz herri izendegiak buruhausterik ez sortzea, eta, bestetik, euskaraz  arazoak ugariak izatea, gure herrien izenak zein diren ez baitakigu ongi! Zergatik daki Esteribarko batek, erraterako, Burlada euskaraz Burlata dela, baina ez Leitzako batek? Zergatik deitu diote orain arte Goizuetan eta Aranon Panplona edo Planpona Iruñeari, baina Donosti Donostiari? Zergatik ez daki Arbizuko batek Valcarlos gure hizkuntzan Luzaide dela baina bai Garaziko batek? Erantzuna begi bistakoa da.

Aldaketak egon dira, eta egongo dira oraindik ere, ikerkuntzak aurrera egiten duen neurrian, eta hau ez da, Epaltzak eta bestek uste duten bezala, txarra eta irri-eragilea, gure herri izendegia benetan eta sakonki ezagutzeko modu bakarra baizik. Kontua ez da erdaraz modu batera erraten dena guk bestela normalizatzea, tokian tokiko euskaldunek azken mendeetan (XVII.etik aurrera, gehienbat; hemen denbora epea aldakorra da, euskararen galtzearen araberakoa) beren herria nola izendatzen zuten ikusi, eta gero, beharra badago, normalizatze ukituren bat egitea.

Izen ttipiak, perpausak

Aitzinsolasa PERPAUSAK

Gure artean onomastika lanak urriak izan direla(KONPLETIBOA) ezin erran daiteke, anitz baitira (KAUSAZKOA) eta aspaldidanikoak arlo honetan egin diren saioak(ERLATIBOA), baina(JUNTAGAILUA) gehienbat toponimia aztertu da, ez hainbeste antroponimia, eta(JUNTAGAILU AURKARITZAKOA) hau landu denean( DENBORAZKOA) batez ere ponte izenak eta deiturak hartu dira ikergaitzat.

Jakina, onomastikan sail guztiak elkarrekin hertsiki loturik daude: lehen ponte izenak zirenak orain deiturak dira (Andres , Jimeno, Maiora, Ojer, Oneka…) edo toponimoen (Gartziarana, Ilurdotz, Paternain, Petiriberro…) eta oikonimoen (Arrosakoa , Beñatenea, Bettinea, Ferranenea, Lopekoa, Lutzikoa, Mariestebanbaita, Martzelinorenea…) osagaitzat aurkitzen ditugu. Etxe izenak eta hauetan oinarritutako izengoitiak(ERLATIBOA), bestalde, maizkara deitura bilakatu dira (Arotzarena, Bartzelona, Dorai, Etxeberria eta Etxeberri, Jauregizar, Karlosena, Mitxelena, Paris, Petrirena eta Petri , Salaberria eta Salaberri…) eta orobat toponimoak (Abartzuza, Arizkun, Azpeitia , Elizondo, Erbiti, Ezkurra, Legasa…). XVI-XVII mendeetan, gainera, ohikoa da toponimoak pertsona izentzat kausitzea, emazteki izentzat batez ere (Mariarano, Mariabaztan, Mariamendaro, Mariasunbil, Mariezkurra…), eta azken urteotan jokabide hau franko hedatu dela(KONPLETIBOA) erran dezakegu (Bianditz , Irati , Saioa), ardura Andre Mariaren santutegien eta baselizen izenek (izan duten arrakastagatik (ERLATIBOA) (Aitziber, Arantzazu, Belate, Estibaliz, Idoia, Oskia, Muskilda, Uxue, e.a.).

Beraz, onomastikaren barreneko sail guztiak loturik daude, gure hizkuntzan eta besteetan, eta sail horietako bat lantzen denean(DENORAZKO PERPAUSA) besteak ere ukitzen dira hein handi edo txikian. Errate baterako, Mitxelenak Apellidos Vascos lan bikainean deiturak hartu zituen aztergaitzat, baina toponimia lanetarako ere ezin baztertuzko tresna eskuetaratu zigun, eta hipokoristiko edo izen ttipi batzuk ere ukitu eta aztertu zituen. Bestalde, toponimia lantzean(DENBORAZKOA )argitzen diren puntuak (ERLATIBOZKOA) eta jasotzen diren datuak (ERLATIBOZKOA), historikoak eta egungoak, hagitz baliagarri izaten zaizkigu deituren ikerketarako, erran bezala (MODUZKOA) toki izen franko deitura bilakatu direlako (KAUSAZKOA). Era berean, hemen emanen ditudan datuak (ERLATIBOZKOA), aztertuko ditudan izenak(ERLATIBOZKOA) eta jaulkiko ditudan hipotesiak (ERLATIBOZKOA) lagungarri izanen zaizkio, hala espero dut behintzat, toponimia, oikonimia edo antroponimiaren beste sailen bat gainetik ikusi edo sakonki ikertu nahi duenari(ERLATIBOZKOA).

Nolanahi ere, eta erran gisa (MODUZKOA) sail guztien arteko harremanak ugari eta estuak izanagatik (KONTZESIBOA), bakoitzak bere nortasuna du, eta (JUNTAGAILUA) ikertzaileak aldian horietako batean sakontzea erabaki dezake (KONPLETIBOA), metodologikoki egoki iruditzen bazaio(BALDINTZAZKOA). Hau da, lan batean oikonimia azter dezake, hurrengoan herri edo eskualde bateko toponimia eta hirugarrenean herri bateko edo garai bateko deiturak, adibidez. Hau bistako kontua dela uste dut (KONPLETIBOZKOA), eta ez da zertan azalpenak ematen hasi. Jokatu ere, gainera, horrela jokatu ohi da gehienetan.

Hipokoristiko edo izen ttipietara itzuliz, erran dezaket saio zabalik ez zaiela eskaini (KONPLETIBOZKOA) gurean; beste sailen batean sakontzean ikusi dira, iragaitzaz bezala, nahiz badiren(KONTZESIBOA) datuak jaso dituzten lan batzuk, eta jaso ez ezik aztertu ere egin dituztenak: Del Valle Lertsundiren bi artikuluak, Leo Spitzer-ena, Mitxelenaren ohar batzuk, Irigoienen artikulu eta liburu atal zenbait, Knörren txosten bat eta Salaberriren artikuluxka nabarmendu daitezke horien artean (ikus bibliografia), baina bururen buruko lanik ez dut ezagutzen eta uste dut horrelakorik ez dagoela (KONPLETIBOA), arrunt oker ez banabil (BALDINTZA.)

Lan honetan dokumentazioan han-hemen agertzen diren datuak(ERLATIBOA) biltzen ahalegindu naiz eta(JUNTAGAILUA) ikertzaileek honetaz edo hartaz erran dituztenak(ERLATIBOA) jasotzen. Liburua buru-buztan, hasi eta buka irakurtzeko adorea eta kuraia duenak ikusten ahalko duen moduan(MODUZKOA), hipokoristiko anitz agertzen dira hemen, aurkitu ditudan ale desberdin guztiak (ERLATIBO). Alabaina, segur naiz badirela(KONPLETIBOA) oraino franko, niri itzuri zaizkidanak(ERLATIBOA). Geroko lanak azaleratu beharko ditu, beraz, orain gaitzerupean estalirik gelditu diren horiek(ERLATIBO).

Izen ttipiak, perpausak

Aitzinsolasa

Gure artean onomastika lanak urriak izan direla ezin erran daiteke, anitz baitira

eta aspaldidanikoak arlo honetan egin diren saioak, baina gehienbat toponimia aztertu

da, ez hainbeste antroponimia, eta hau landu denean batez ere ponte izenak eta

deiturak hartu dira ikergaitzat.

Jakina, onomastikan sail guztiak elkarrekin hertsiki loturik daude: lehen ponte

izenak zirenak orain deiturak dira (

toponimoen (

Andres , Jimeno, Maiora, Ojer, Oneka…) edoGartziarana, Ilurdotz, Paternain, Petiriberro…) eta oikonimoen (Arrosakoa ,

Beñatenea

, Bettinea, Ferranenea, Lopekoa, Lutzikoa, Mariestebanbaita,

Martzelinorenea

izengoitiak, bestalde, maizkara deitura bilakatu dira (

…) osagaitzat aurkitzen ditugu. Etxe izenak eta hauetan oinarritutakoArotzarena, Bartzelona, Dorai,

Etxeberria

eta Etxeberri, Jauregizar, Karlosena, Mitxelena, Paris, Petrirena eta Petri ,

Salaberria

eta Salaberri…) eta orobat toponimoak (Abartzuza, Arizkun, Azpeitia ,

Elizondo

toponimoak pertsona izentzat kausitzea, emazteki izentzat batez ere (

, Erbiti, Ezkurra, Legasa…). XVI-XVII mendeetan, gainera, ohikoa daMariarano,

Mariabaztan

hau franko hedatu dela erran dezakegu (

santutegien eta baselizen izenek izan duten arrakastagatik (

, Mariamendaro, Mariasunbil , Mariezkurra…), eta azken urteotan jokabideBianditz, Irati, Saioa), ardura Andre MariarenAitziber, Arantzazu, Belate ,

Estibaliz

Beraz, onomastikaren barreneko sail guztiak loturik daude, gure hizkuntzan eta

besteetan, eta sail horietako bat lantzen denean besteak ere ukitzen dira hein handi

edo txikian. Errate baterako, Mitxelenak

hartu zituen aztergaitzat, baina toponimia lanetarako ere ezin baztertuzko tresna

eskuetaratu zigun, eta hipokoristiko edo izen ttipi batzuk ere ukitu eta aztertu zituen.

Bestalde, toponimia lantzean argitzen diren puntuak eta jasotzen diren datuak,

historikoak eta egungoak, hagitz baliagarri izaten zaizkigu deituren ikerketarako, erran

bezala toki izen franko deitura bilakatu direlako. Era berean, hemen emanen ditudan

datuak, aztertuko ditudan izenak eta jaulkiko ditudan hipotesiak lagungarri izanen

zaizkio, hala espero dut behintzat, toponimia, oikonimia edo antroponimiaren beste

sailen bat gainetik ikusi edo sakonki ikertu nahi duenari.

Nolanahi ere, eta erran gisa sail guztien arteko harremanak ugari eta estuak

izanagatik, bakoitzak bere nortasuna du, eta ikertzaileak aldian horietako batean

sakontzea erabaki dezake, metodologikoki egoki iruditzen bazaio. Hau da, lan batean

oikonimia azter dezake, hurrengoan herri edo eskualde bateko toponimia eta

hirugarrenean herri bateko edo garai bateko deiturak, adibidez. Hau bistako kontua

dela uste dut, eta ez da zertan azalpenak ematen hasi. Jokatu ere, gainera, horrela

jokatu ohi da gehienetan.

Hipokoristiko edo izen ttipietara itzuliz, erran dezaket saio zabalik ez zaiela

eskaini gurean; beste sailen batean sakontzean ikusi dira, iragaitzaz bezala, nahiz

badiren datuak jaso dituzten lan batzuk, eta jaso ez ezik aztertu ere egin dituztenak:

Del Valle Lertsundiren bi artikuluak, Leo Spitzer-ena, Mitxelenaren ohar batzuk,

Irigoienen artikulu eta liburu atal zenbait, Knörren txosten bat eta Salaberriren

artikuluxka nabarmendu daitezke horien artean (ikus bibliografia), baina bururen

buruko lanik ez dut ezagutzen eta uste dut horrelakorik ez dagoela, arrunt oker ez

banabil.

Lan honetan dokumentazioan han-hemen agertzen diren datuak biltzen

ahalegindu naiz eta ikertzaileek honetaz edo hartaz erran dituztenak jasotzen. Liburua

buru-buztan, hasi eta buka irakurtzeko adorea eta kuraia duenak ikusten ahalko duen

moduan, hipokoristiko anitz agertzen dira hemen, aurkitu ditudan ale desberdin guztiak.

Alabaina, segur naiz badirela oraino franko, niri itzuri zaizkidanak. Geroko lanak

azaleratu beharko ditu, beraz, orain gaitzerupean estalirik gelditu diren horiek.

Hipokoristikoen azterketa zergatik den garrantzizkoa galdeginen balidate

ihardetsiko nuke, lehen-lehenik, euskaldunok erabili ditugun eta oraino erabiltzen

ditugun izendatze bideen berri ematen digulako dela munta handikoa. Nago hau,

berez, aski arrazoi pisuzkoa dela, izan ere onomastikaren zeregina izen bereziak

aztertzea baita. Honetaz landa eta bigarrenik, izen ttipiek egungo deitura eta

oikonimo asko ongi ulertzeko aukera ematen digute: adibidez,

, Idoia, Oskia, Muskilda, Uxue, e.a.).Apellidos Vascos lan bikainean deiturakPeruskirena-n Peru

dugula lehen begiratuan antzeman daiteke, eta bukaera edutezko genitiboa dela, baina

tarteko segmentua zer den ez da garbi egonen hipokoristiko sistema ikertu ezean. Era

berean,

amaieran dugunari igarriko, gure izendegia aztertzen ez badugu.

Hirugarrenik, izen ttipien arloko ikerketa toponimoen etimologia argitzeko ere

lagungarri izan daiteke; erraterako, Baztango

Martija deituran Marti dagoela aise ikusiko dugu, baina ez diogu apikaAlmandoz herri izenak Alaman

antroponimoaren eratorri batean, hipokoristiko batean, duke oinarri,

zuzen ere, Irigoienen ustekaria egia izatera (1995f), eta nire iritzian egiantz handikoa

da. Nik neronek ez dut bizkaitar euskaltzainak aipatzen zuen aldaera aurkitu, baina bai

horren biziki irudia den

diezagukete hipokoristikoek, oraingo deituraren jatorria eta nondik norakoa hobeki

ulertzeko bide ematen digutenez geroztik.

Laugarrenik, izen ttipiek aukera ematen dute ohiko hizkeraren azpian dauden

egitura fonologikoak aztertzeko: silaben barne egitura eta motak, «template» edo

plantillak, errepikapen baliabideak eta irudikatze fonologikoaren maila desberdinen

arteko harremanak batez ere (Lipski, 1995: 387). Nik garbi baino garbiago dakusat,

azken urte hauetako lanak irakurrita, hipokoristikoen azterketan aurrera eginen badugu

fonologialarien premia dugula, euskal onomastikariok ez baitakigu —nik segurik ez—

fonologiaren barreneko zoko-mokoen eta (azken) korronteen berri.

Bosgarrenik, dialektologiarekin ere badute zerikusia, izen ttipiek berek eta

hauek erdiesteko ibilitako erabideek historian zehar izan duten hedadura geografikoa

bestelako ezaugarri dialektalekin erlaziona daitekeelako, euskalkien garapena eta

bilakaera hobeki konprenitzeko.

Buruenik, izen ttipiak hertsiki erlazionaturik daude haur hizkerarekin, eta garbi

dago arlo honetan ari diren ikertzaileei ekarpen polita egin diezaiekegula

onomastikariok, eta orobat haiek guri, hipokoristikoak eremu zabalago batean

kokatzeko abagune ematen digutelarik. Michaelssonek (1939: 110) haurren beren

hizkerari baino garrantzi handiagoa aitortzen dio helduek haiekin ibiltzen dutenari: «La

part de l’enfant dans ces formations est généralement minime; les transformations

sont avant tout dues à la mère, aux parents […]». Stratmannek (1935: 30-31),

ordea, haurren hizkera bera nabarmentzen du, helduek umeekin komunikatzeko

erabiltzen dutena ez ezik: «Wenn man an seinen eigenen Familienkreis, seine nähere

Umgebung denkt, wird man sich sofort des weiten Einflusses der Kindersprache

bewußt». Ikertzaile honek bokal eta kontsonante sistemetan gauzaturikako hots

aldakuntzak, izenen laburtze eta sinkopak, eta azaldu gabeko formak haur hizkerari

leporatzen dizkio. Boyd-Bowmanen iritziz ere munta handikoak dira haurren hizkera eta

helduen horiekilakoa (1955: 337-338):

*Alamando-n hainAlemantto. Erran bezala, euskal onomastika arautzen ere lagun

«También señalaremos que estas deformaciones se deben en gran parte al

rudimentario sistema fonemático de los niños que aprenden a hablar, y a los esfuerzos que

hacen los adultos, con intención cariñosa, para imitar el sistema».

Afrika erdialdeko Hausa hizkuntzan, Newmanek eta Ahmadek diotenez (1992:

162), hipokoristiko era gehienak batez ere helduek haurrekin edo haur koskortuek

gazteagoekin hitz egiten dutenean erabiltzen dira. Daviesek (2000: 22) izen ttipietan

agertu ohi diren errepikapenak eta italieraz gertatzen den geminazioa haur hizkerari

leporatzen dizkio. Lipskik (1995: 388, 422-423) gaztelaniako izen ttipien ereduen

oinarriak haur hizkeran berean eta helduok haurrekin mintzatzen garenean egiten

ditugun bakuntzeetan bilatu beharrak direla uste du, eta Piñeros (2000) Amerikako

gaztelaniako hipokoristikoak zuzentzen dituzten arauak eta haur hizkerarenak lotzen

saiatzen da.

Nik ez dakit haur euskaldunak zer adinetan hasten diren izen ttipiak, mota

batekoak izan edo bestekoak izan, ibiltzen. Badira haurrarekiko hizkera adierazkorra

biltzen duten (Salaburu, 1984: 119 eta hurr.) edo aztertzen duten (Zubiri, 2002)

zenbait lan, baina ez, dakidala, hipokoristikoez mintzo denik. Gaztelaniaz, Aguirrek,

Albalak eta Marrerok egindako ikerketaren arabera (2005: 141), urte bat eta bederatzi

hilabeterekin eman zuen Magín zeritzan umeak lehenbiziko hipokoristikoa, eta hilabete

gehiagorekin Mariak. Nolanahiko gisan, gogoan hartzekoa da atzizki bidezko izen

ttipiak eman zituztela haurrok eta euskaraz gaia korapilatsuagoa dela, aukeran baliabide

gehiago daudela.

Zernahi dela, akort naiz Irigoienekin (1995: 1) euskararen eremuko Erdi Aroko

hipokoristikoen sorrera aztertzean «se me hace necesario manifestar aquí, que, como

es obvio, considero que el mundo de los hipocorísticos es de una gran complejidad, y

que no puedo penetrar en él más que de soslayo, máxime tratándose de textos

medievales» dioenean. Nik, dena dela, Nafarroako egungo hipokoristikoak ere biltzen

ditut, bizkaitar euskaltzainak ez bezala, eta historikoak eta gaurkoak eskema orokor

baten barnean sartzen ditut (ikus beherago). Bestalde, hark ez bezala, izengoitiak

alde bat utzi ditut usaian (

izenaren eta izengoitiaren arteko bereizkuntza arrunt garbi ezin egin badaiteke ere

(ikus hirugarren atalean diodana).

Euskal onomastika ikertu duten lanek arruntean ez dute kontuan izan gure

inguruan eta munduko beste alderdi batzuetan gertatzen dena: erraterako, Jimeno

Juriok eta biok argitara emandako

Toponimia

ginen saiatu toponimo horiek beste hizkuntza eremu batzuetakoekin erlazionatzen, eta

uste dut neurri batean hau normala dela holako liburu batean. Hala ere, iruditzen zait

hats handiagoko lanetan baitezpadakoa dela euskaraz arruntak diren gertakariak gure

inguruko eta urrutiagoko beste hizkuntza batzuetan badirenetz aztertzea, hots,

geurea bakarra den zerbaiten aitzinean gauden ala munduan barna aski ezaguna den

erabide baten aitzinean. Alegia, uste dut ez garela gure txokoan goxo-goxo gelditzen

ahal eta ahaleginak egin behar ditugula kanpoan zer dagoen jakiteko. Hau da, izan

ere, euskal hipokoristikoen gaia ikertzean bestetan gauzak zertan diren ikustera

bultzatu nauena.Per Arnalt dicho Velçto-ren modukoak), zenbait aldiz lehenArtajona. Toponimia Vasca / Artaxoa. Euskalliburuan Nafarroako herri horretako leku izenak aztertu genituen, baina ez

izen ttipiakk, egitura eta hiztegia

Aitzinsolasa, hiztegia, aditzak eta testu antolatzaileak.

Gure artean onomastika lanak urriak izan direla(zirela) ezin erran daiteke ( zintezke), anitz baitira( baiztziren)

eta aspaldidanikoak arlo honetan egin diren( (ziren) saioak, baina gehienbat toponimia aztertu

da( zen), ez hainbeste antroponimia( toki-izen), eta hau landu denean( zenean) batez ere ponte izenak eta

deiturak hartu dira( ziren) ikergaitzat.

Jakina, onomastikan sail guztiak elkarrekin hertsiki loturik daude( zeuden): lehen ponte ( bataiarri)

izenak zirenak(( direnak) orain deiturak dira( ziren) (Andres , Jimeno, Maiora, Ojer, Oneka…) edo

toponimoen (Gartziarana, Ilurdotz, Paternain, Petiriberro…) eta oikonimoen (Arrosakoa ,

Beñatenea, Bettinea, Ferranenea, Lopekoa, Lutzikoa, Mariestebanbaita,

Martzelinorenea…) osagaitzat aurkitzen ditugu( genituen). Etxe izenak eta hauetan oinarritutako

izengoitiak, bestalde, maizkara deitura bilakatu dira( ziren) (Arotzarena, Bartzelona, Dorai,

Etxeberria eta Etxeberri, Jauregizar, Karlosena, Mitxelena, Paris, Petrirena eta Petri ,

Salaberria eta Salaberri…) eta orobat toponimoak (Abartzuza, Arizkun, Azpeitia ,

Elizondo, Erbiti, Ezkurra, Legasa…). XVI-XVII mendeetan, gainera, ohikoa da( zen)

toponimoak pertsona izentzat kausitzea, emazteki izentzat batez ere (Mariarano ,

Mariabaztan, Mariamendaro, Mariasunbil , Mariezkurra…), eta azken urteotan jokabide

hau franko hedatu dela( zela) erran dezakegu( genezakeen) (Bianditz, Irati, Saioa), ardura Andre Mariaren

santutegien eta baselizen izenek izan duten( zuten) arrakastagatik (Aitziber, Arantzazu, Belate ,

Estibaliz, Idoia, Oskia, Muskilda, Uxue, e.a.).

Beraz, onomastikaren barreneko sail guztiak loturik daude( zeuden), gure hizkuntzan eta

besteetan, eta sail horietako bat lantzen denean( (zenean) besteak ere ukitzen dira( ziren) hein handi

edo txikian. Errate baterako, Mitxelenak Apellidos Vascos lan bikainean deiturak

hartu zituen( ditu) aztergaitzat, baina toponimia lanetarako ere ezin baztertuzko tresna

eskuetaratu zigun ( digu), eta hipokoristiko edo izen ttipi batzuk ere ukitu eta aztertu zituen( ditu).

Bestalde, toponimia lantzean argitzen diren( ziren) puntuak eta jasotzen diren ( ziren) datuak,

historikoak eta egungoak, hagitz (oso) baliagarri izaten zaizkigu( zitzaizkigun) deituren ikerketarako, erran

bezala toki izen franko deitura bilakatu direlako( zirelako). Era berean, hemen emanen ditudan( nituen)

datuak, aztertuko ditudan ( nituen)izenak eta jaulkiko ditudan( nituzkeen) hipotesiak lagungarri izanen

zaizkio( zitzaizkion) , hala espero dut ( nuen) behintzat, toponimia, oikonimia edo antroponimiaren beste

sailen bat gainetik ikusi edo sakonki ikertu nahi duenari( zuernari).

Nolanahi ere, eta erran gisa sail guztien arteko harremanak ugari eta estuak

izanagatik, bakoitzak bere nortasuna du ( zuen), eta ikertzaileak aldian horietako batean

sakontzea erabaki dezake( dezakeen), metodologikoki egoki iruditzen bazaio( bazitzaion). Hau da, lan batean

oikonimia azter dezake( ( zezakeen), hurrengoan herri edo eskualde bateko toponimia eta

hirugarrenean herri bateko edo garai bateko deiturak, adibidez. Hau bistako kontua

dela( zela) uste dut ( nuen), eta ez da( zen) zertan azalpenak ematen hasi. Jokatu ere, gainera, horrela

jokatu ohi da( zen) gehienetan.

Hipokoristiko edo izen ttipietara itzuliz, erran dezaket ( nezakeen) saio zabalik ez zaiela

eskaini gurean; beste sailen batean sakontzean ikusi dira( ziren), iragaitzaz bezala, nahiz

badiren datuak jaso dituzten( zituzteen) lan batzuk, eta jaso ez ezik aztertu ere egin dituztenak( zituztenak):

Del Valle Lertsundiren bi artikuluak, Leo Spitzer-ena, Mitxelenaren ohar batzuk,

Irigoienen artikulu eta liburu atal zenbait, Knörren txosten bat eta Salaberriren

artikuluxka nabarmendu daitezke( zitezkeen) horien artean (ikus bibliografia), baina bururen buruko

lanik ez dut( nuen) ezagutzen eta uste dut( nuen) horrelakorik ez dagoela( zegoela), arrunt oker ez banabil( banenbilen).

Lan honetan dokumentazioan han-hemen agertzen diren ( ziren) datuak biltzen

ahalegindu naiz eta ikertzaileek honetaz edo hartaz erran dituztenak( zituztenak) jasotzen. Liburua

buru-buztan, hasi eta buka irakurtzeko adorea( kemen) eta duenak( zuenak) ikusten ahalko duen( zuen)

moduan, hipokoristiko anitz agertzen dira ( ziren) hemen, aurkitu ditudan ( nituen)  ale desberdin guztiak.

Alabaina, segur naiz( nintzen) badirela oraino franko, niri itzuri zaizkidanak( zitzaizkidanak). Geroko lanak

azaleratu beharko ditu ( zituen), beraz, orain gaitzerupean estalirik gelditu diren( ziren) horiek.

Hipokoristikoen azterketa zergatik den( zen) garrantzizkoa galdeginen balidate

ihardetsiko nuke, lehen-lehenik, euskaldunok erabili ditugun( genituen) eta oraino erabiltzen

ditugun ( genituen) izendatze bideen berri ematen digulako ( genigulako)dela munta handikoa. Nago hau,

berez, aski arrazoi pisuzkoa dela( zela), izan ere onomastikaren zeregina izen bereziak

aztertzea baita. Honetaz landa eta bigarrenik, izen ttipiek egungo deitura eta

oikonimo asko ongi ulertzeko aukera ematen digute: adibidez, Peruskirena-n Peru

dugula lehen begiratuan antzeman daiteke, eta bukaera edutezko genitiboa dela, baina

tarteko segmentua zer den ez da garbi egonen hipokoristiko sistema ikertu ezean. Era berean, Martija deituran Marti dagoela aise ikusiko dugu, baina ez diogu apika amaieran

dugunari igarriko, gure izendegia aztertzen ez badugu.

Hirugarrenik, izen ttipien arloko ikerketa toponimoen etimologia argitzeko ere

lagungarri izan daiteke; erraterako, Baztango Almandoz herri izenak Alaman

antroponimoaren eratorri batean, hipokoristiko batean, duke oinarri, *Alamando-n hain

zuzen ere, Irigoienen ustekaria egia izatera (1995f), eta nire iritzian egiantz handikoa

da. Nik neronek ez dut bizkaitar euskaltzainak aipatzen zuen aldaera aurkitu, baina bai

horren biziki irudia den Alemantto. Erran bezala, euskal onomastika arautzen ere lagun

diezagukete hipokoristikoek, oraingo deituraren jatorria eta nondik norakoa hobeki

ulertzeko bide ematen digutenez geroztik.

Laugarrenik, izen ttipiek aukera ematen dute ohiko hizkeraren azpian dauden

egitura fonologikoak aztertzeko: silaben barne egitura eta motak, «template» edo

plantillak, errepikapen baliabideak eta irudikatze fonologikoaren maila desberdinen

arteko harremanak batez ere (Lipski, 1995: 387). Nik garbi baino garbiago dakusat,

azken urte hauetako lanak irakurrita, hipokoristikoen azterketan aurrera eginen badugu

fonologialarien premia dugula, euskal onomastikariok ez baitakigu —nik segurik ez—

fonologiaren barreneko zoko-mokoen eta (azken) korronteen berri.

Bosgarrenik, dialektologiarekin ere badute zerikusia, izen ttipiek berek eta

hauek erdiesteko ibilitako erabideek historian zehar izan duten hedadura geografikoa

bestelako ezaugarri dialektalekin erlaziona daitekeelako, euskalkien garapena eta

bilakaera hobeki konprenitzeko.

Buruenik, izen ttipiak hertsiki erlazionaturik daude haur hizkerarekin, eta garbi

dago arlo honetan ari diren ikertzaileei ekarpen polita egin diezaiekegula

onomastikariok, eta orobat haiek guri, hipokoristikoak eremu zabalago batean

kokatzeko abagune ematen digutelarik. Michaelssonek (1939: 110) haurren beren

hizkerari baino garrantzi handiagoa aitortzen dio helduek haiekin ibiltzen dutenari: «La

part de l’enfant dans ces formations est généralement minime; les transformations

sont avant tout dues à la mère, aux parents […]». Stratmannek (1935: 30-31),

ordea, haurren hizkera bera nabarmentzen du, helduek umeekin komunikatzeko

erabiltzen dutena ez ezik: «Wenn man an seinen eigenen Familienkreis, seine nähere

Umgebung denkt, wird man sich sofort des weiten Einflusses der Kindersprache

bewußt». Ikertzaile honek bokal eta kontsonante sistemetan gauzaturikako hots

aldakuntzak, izenen laburtze eta sinkopak, eta azaldu gabeko formak haur hizkerari

leporatzen dizkio. Boyd-Bowmanen iritziz ere munta handikoak dira haurren hizkera eta

helduen horiekilakoa (1955: 337-338):

«También señalaremos que estas deformaciones se deben en gran parte al

rudimentario sistema fonemático de los niños que aprenden a hablar, y a los esfuerzos que

hacen los adultos, con intención cariñosa, para imitar el sistema».

Afrika erdialdeko Hausa hizkuntzan, Newmanek eta Ahmadek diotenez (1992:

162), hipokoristiko era gehienak batez ere helduek haurrekin edo haur koskortuek

gazteagoekin hitz egiten dutenean erabiltzen dira. Daviesek (2000: 22) izen ttipietan

agertu ohi diren errepikapenak eta italieraz gertatzen den geminazioa haur hizkerari

leporatzen dizkio. Lipskik (1995: 388, 422-423) gaztelaniako izen ttipien ereduen

oinarriak haur hizkeran berean eta helduok haurrekin mintzatzen garenean egiten

ditugun bakuntzeetan bilatu beharrak direla uste du, eta Piñeros (2000) Amerikako

gaztelaniako hipokoristikoak zuzentzen dituzten arauak eta haur hizkerarenak lotzen

saiatzen da.

Nik ez dakit haur euskaldunak zer adinetan hasten diren izen ttipiak, mota

batekoak izan edo bestekoak izan, ibiltzen. Badira haurrarekiko hizkera adierazkorra

biltzen duten (Salaburu, 1984: 119 eta hurr.) edo aztertzen duten (Zubiri, 2002)

zenbait lan, baina ez, dakidala, hipokoristikoez mintzo denik. Gaztelaniaz, Aguirrek,

Albalak eta Marrerok egindako ikerketaren arabera (2005: 141), urte bat eta bederatzi

hilabeterekin eman zuen Magín zeritzan umeak lehenbiziko hipokoristikoa, eta hilabete

gehiagorekin Mariak. Nolanahiko gisan, gogoan hartzekoa da atzizki bidezko izen

ttipiak eman zituztela haurrok eta euskaraz gaia korapilatsuagoa dela, aukeran baliabide

gehiago daudela.

Zernahi dela, akort naiz Irigoienekin (1995: 1) euskararen eremuko Erdi Aroko

hipokoristikoen sorrera aztertzean «se me hace necesario manifestar aquí, que, como

es obvio, considero que el mundo de los hipocorísticos es de una gran complejidad, y que no puedo penetrar en él más que de soslayo, máxime tratándose de textos

medievales» dioenean. Nik, dena dela, Nafarroako egungo hipokoristikoak ere biltzen

ditut, bizkaitar euskaltzainak ez bezala, eta historikoak eta gaurkoak eskema orokor

baten barnean sartzen ditut (ikus beherago). Bestalde, hark ez bezala, izengoitiak

alde bat utzi ditut usaian (Per Arnalt dicho Velçto-ren modukoak), zenbait aldiz lehen

izenaren eta izengoitiaren arteko bereizkuntza arrunt garbi ezin egin badaiteke ere

(ikus hirugarren atalean diodana).

Euskal onomastika ikertu duten lanek arruntean ez dute kontuan izan gure

inguruan eta munduko beste alderdi batzuetan gertatzen dena: erraterako, Jimeno

Juriok eta biok argitara emandako Artajona. Toponimia Vasca / Artaxoa. Euskal

Toponimia liburuan Nafarroako herri horretako leku izenak aztertu genituen, baina ez

ginen saiatu toponimo horiek beste hizkuntza eremu batzuetakoekin erlazionatzen, eta

uste dut neurri batean hau normala dela holako liburu batean. Hala ere, iruditzen zait

hats handiagoko lanetan baitezpadakoa dela euskaraz arruntak diren gertakariak gure

inguruko eta urrutiagoko beste hizkuntza batzuetan badirenetz aztertzea, hots,

geurea bakarra den zerbaiten aitzinean gauden ala munduan barna aski ezaguna den

erabide baten aitzinean. Alegia, uste dut ez garela gure txokoan goxo-goxo gelditzen

ahal eta ahaleginak egin behar ditugula kanpoan zer dagoen jakiteko. Hau da, izan ere,

euskal hipokoristikoen gaia ikertzean bestetan gauzak zertan diren ikustera bultzatu

nauena.